VEZİRKÖPRÜ

COĞRAFİ KONUMU:
Vezirköprü Orta Karadeniz bölgesinde, Samsun'un güneybatisinda yer alir. Dogusunda Havza, batisinda Boyabat ve Osmancik, güneyinde Gümüshaciköy ve Merzifon, kuzeyinde Alaçam ve Bafra ilçeleri ile çevrilidir. Ilçe merkezinin denizden yüksekligi 339 m. olup 370-400 m. yükseklikteki tepelerle çevrili bir çanak içerisindedir. Batisinda en yüksek yeri olan Kunduz Daglari (1783 m), Güneydeki Kale Tepe (1 450 m), güney batida Tavsan daglari ile Keltepe Kizilirmak vadisine bakan yamaçlari Ormanlarla kaplidir.

Ilçenin batisinda Kunduz yaylasi, kuzeyinde Kabali yaylasi, güneybatisinda Tavsan dagi yaylasi yeralir. En önemli akarsuyu merkezden 15 km. uzaktan geçen Kizilirmaktir.

TARİHİ :
Vezirköprü'nün tarihi Hititlere (M.Ö, 2000- MÖ. 700) kadar uzanmaktadir. Ilk sehir Hititler tarafindan simdiki ilçe merkezinin 2,5 km. kadar uzagina kurulmustur. Bu Vezirköprünün ilk kurulusudur.

M.Ö. 1200 yillarinda bu yöre Frigya hakimiyeti ve Paflagonya idaresine girmistir. Daha sonra burasi Büyük Iskender tarafindan ele geçirilmistir.

Frigyalilarin akinlari ile yikilan sehri ikinci kez Bizanslilar kurmustur. O zamandaki adi Fezimon yahut Teakliodiopolisdir, Ilçede Bizanslilar döneminden kalma sütün ve sütun basliklari bulunmustur. O dönemde çevredeki en zengin kent oldugu bu gün görülen büyük bina harebelerinden anlasilmaktadir. Selçuklularin Bizanslilarla yaptigi savaslarda Vezirköprü tekrar harabeye dönmüstür. Daha sonra Danismentlilerin eline geçen ilçe Haçli seferleri nedeniyle insa edilememistir. Ancak Sultan Mesut 1160 yilinda kasabayi Gadegara adiyla üçüncü kez yeniden kurmustur. Vezirköprü 1695 yillarindaki Celali isyanlari sirasinda sik sik baskina ugramis ve kasaba yagmalanip yikilmistir. Bu nedenle insanlar kalelere saginma ihtiyaci duymus Taskale ve Toprakkale olmak üzere iki kale yapilmistir. Simdi bu kale yikintilari üzeninde kurulan mahalleler ayni adlarla anilmaktadir. Celali isyanlarindan sonra Köprülü Mehmet Pasa ilçedeki yikilmis yapilari tamir ettiriyor ve ayrica yeni eserler de yaptiriyor. Iskelet olarak bu günkü durumu o zamandan kalmadir. Idari bakimdan Sivas Beyler Beyligine bagli Amasya mutasarrifligi içinde olan Vezirköprü; 1925 yilina kadar Amasya' ya bagli bir ilçe iken, 1925 yilinda Samsun iline baslanmistir. Mehmet Pasa Sedareti zamaninda da ilçe VEZIRKÖPRÜSÜ adini almistir. Bu gün daha kisaltilmis olarak VEZIRKÖPRÜ adi kullanilmaktadir.


SOSYO-EKONOMİK YAPISI:
Ilçenin ekonomisi genelde tarima dayali bir ekonomidir. Bunun yaninda hayvancilik ve orman ürünleri de önemli yer tutar. Her çesit tahil üretimi ile sebze ve meyvecilik gelismis durumdadir. Ayrica; seker pancari, tütün, kendir, kenevir, ay çiçegi, susam ve zeyrek tarimi da yapilir.

Vezirköprüde sanayinin fazla gelistigi söylenemez, ORÜS (Orman Ürünleri Sanayi) Entegre Kereste Fabrikasi ilçe ekonomisine canlilik kazandirmistir. Ayrica un fabrikalari ile zirai aletler imal eden kuruluslar da vardir. Ayrica heybecilik, semaver yapimi, ip ve urgan yapimi da ekonomik faaliyetler içinde sayilabilir.

ULAŞIM :
Ilçenin çevre ile ulasim karayolu ile saglanmakladir. Hergün Vezirköprüden Samsun, Ankara, Islanbul, Bursa'ya otobüs seferleri vardir. Havza ve Duragan'a hergün minibüslerle ulasmak mümkündür. Samsuna uzakligi 116 km olan Ilçeye Samsun'dan her gün araç bulunur.

TARİHİ ve KÜLTÜREL DEĞERLER :
Ilçe 1906, 1939 ve 1943 yillarinda önemli depremler geçirmis olmasina ragmen Selçuklular'dan ve Osmanlilardan kalan tarihî eserler ile mimari özelliklerini halâ korumaktadir.

Bu eserlerden Baslicalari;
Bedesten ve Arasta; ilçe merkezindedir. Köprülü Mehmet Pasanin esi Ayse Hatun'un babasi Yusuf Aga tarafindan 1660 yilinda yaptirilmistir.
- Çifte Hamam; 1660 yilinda Köprülü Mehmet Pasanin esi Ayse Hatun tarafindan yaptirilmistir. Bedestene bitisiktir.
- Kale Hamami; Yine Ayse Hatun tarafindan 1659 yilinda Kale camisine bitisik olarak yaptirilmistir. Mehmet Pasa mahallesindedir. Halâ kullanilmaktadir.
- Kale Camii (Taskale Camii): Bu camide kale hamamiyla birlikte yapilmistir.
- Sifa Hamami: Köprülü Mehmet Pasanin ailesi için özel olarak yaptirildigi söylenmektedir. Soyunmalik, sogukluk ve sicaklik olmak üzere klasik tarzda üç bölümlüdür. Halen çalismaktadir.
- Fazli Ahmet Pasa Medresesi (Tas Medrese): Ilçe merkezindedir. 1661 yilinda Fazil Ahmet Pasa tarafindan yaptirilmistir. Çatisi kursunla kapli iken Rus seferi sirasinda kursunlari alinip, kiremit kaplanmistir. 1943 depreminde etkilendiyse de restore edilmistir.
1964 yilina kadar çesitli amaçlarla kullanilan medrese bu tarihten sonra halk kütüphanesi olarak kullanilmaya baslanmistir. Yörenin basili materyal bakimindan en zengin kütüphanesidir. Kütüphanede 378 Arapça, Farsça el yazmasi, 509 eski harfli arapça, farsça, türkçe karisimi basma kitap, 13649 yeni harfli Türkçe kitap bulunmaktadir.
- Tacettin Pasa (Kursunlu) Camii: 1494'te yapilmis olan cami, 1943 depreminde tamamen yikilmis olup, bes kubbeli son cemaat yeri ile iki kubbeli ana mekandan olusan özgün yapi sonradan düz çati ile örtülmüstür.
- Saat Kulesi: 1906 yilinda Sivas valisi Resat Akif Pasa tarafindan yaptirilmistir. 1943 depreminde büyük hasar görmüstür, fakat aslina uygun olarak tekrar restore edilmistir. Dört tarafli saatleri çalisir durumdadir.
- Ganioglu Çesmesi: Geç Osmanli döneminde yapildigi bilinmektedir.
- Kursunlu Cami Çesmesi: Kursunlu Camisi avlusundadir. Bu çesmede geç Osmanli döneminde yaptirilmistir.
- Namazgah Çesmesi: Köprülü Mehmet Pasa tarafindan yaptirilmistir. 1906 depreminde sadece mimber ve mihrap kismi ayakta kalan caminin yerine 1915 yilinda yeni bir cami yaptirilmistir.
- Tas Han: Geç osmanli döneminde iki katli olarak, dolgu tastan yapilmistir.
- Yukari Nalbant Camii: 1162'de yapilmistir. Minaresi aliminyum kaplidir.
- Sehit Müftü Türbesi : Üzerindeki kitabede 1214 yilinda yapildigi yazilmaktadir.
- Kibar Ali Evi' de sivil mimari örnegi olarak belirlenmistir. Bu ev bagdadi tarzda iki katlidir.

GEZİ ve MESİRE YERLERİ:
Ilçedeki zengin orman örtüsü, çesitli orman içi dinlenme yerlerinin düzenlenmesine olanak saglamistir.

Ilçe merkezindeki Orman Isletmesine ait çamlik, halkin ragbet ettigi alanlardandir. Vezirköprü'ye 52 km. mesafedeki Kunduz Ormanlari; ilçenin güneydogu ve kuzey bati yönlerinde bulunan Bag araligi; Kaylar baglari ve Altinkaya Baraj gölü ile göletleri çevresi mesire yerleri olarak ideal alanlardir.

YEMEKLERİ:
Ilçenin kendine has yemeklerinden en ünlüsü, genellikle dügünlerde pisirilen keskektir. Keskek üzerine etli ve nohutlu yahni dökülerek yenir. Ilçede katik (süzme yogurt) la yapilan yemeklerde meshurdur. Bunlar; katik böregi, memecik, katikli ekmek, katik sündürme vb. dir. Ayrica; tandir kebabi, orman kebabi, kuzu çevirmesi ve çesitli hamur isleri de en belirgin yemeklerindendir.