HAVZA

COĞRAFİ KONUMU:
Samsun'a uzakligi 86 km. olan ilçenin kuzeyinde Bafra Güneyinde Amasya'nin Suluova ve Merzifon, batisinda Vezirköprü, dogusunda Ladik ve Kavak ilçeleri yer alir. Havza'nin kuzeyi Siralidaglari ile çevrilidir. Batisinda Tasan (Tavsan) daglari yer alir. Bu daglarin etekleri yayla konumundadir. En önemli Akarsulari; Tersakan, Derinoz ile Istavruz dir.

TARİHİ :
Havza' nin dokusunda yeralan Lerdüge lümülüslerinde yapilan arkeolojik arastirmalar ilçenin tarihinin M.Ö, 100 yillarina kadar uzandigini göstermektedir. Havza'da Romalilarin ve Bizanslilarin yasadigida bilinmektedir, Eski tarihçiler ilçedeki sifali sularin o dönemlerde çok meshur oldugunu hatta Romalilarin buraya (Thermee)Phoseemeomitarem adini verdiklerini belirtmislerdir.

Kalaba sifali sulari nedeniyle yillarca büyük krallar ve beyler arasrnda el degistirmistir. Adini 1156'da Amasya hükümdari olan Kavz-Hiin'dan almistir. Kavz adinin 1245 tarihinde Selçuklu hükümdarlarindan Sadi Pasa tarafindan Havza olarak dcöistirildifti ileri sürülmekledir. Beylikler döneminde Havza Canik Beylerinden Tasa nog u 11 ar i tarafindan idare edilmistir. Osmanlilar ülkede birligin saglanmasi için beyliklerin kendi egemenligine girmelerini amaçlamistir. Ru amaçla Amasya valisi II, Murat, Yriguç Pasayi görevlendirerek, T.isanogüllnrmin egemenligindeki Havza yöresini Osmanli egemenligi altina almistir. Böylece Havza 1430 tarihinde Osmanli topraklarina katilmistir.

Osmanlilar döneminde Amasya iline bagli olarak yönetilen Havza 1882 Tarihinde Ilçe haline getiriliyor, 1926 yilinda ise Samsun'a baglaniyor.

SOSYO - EKONOMİK YAPISI:
Havza ekonomisinde tarim hakimdir. Bugday ve seker pancari tarimsal üretimde en ön sirayi alir.

Ilçenin köylerinde hayvancilik yaygin olarak yapilmakladir. Daglarla çevrili ilçede orman alanlari genis yer kaplar.Özellikle Orman köylerinde yasayan halk geçimini büyük ölçüde orman ürünlerinden saglamaktadir.

Havza ekonomisinde turizmde önemli bir yere sahiptir. Ayrica ilçede çok sayida un fabrikasi faaliyet göstermekte, elde edilen unlar çesitli illere gönderilmekledir. Eski ve Yeni Çellek denilen mevki de ise Linyit kömürü çikartilan ocaklar vardir.

ULAŞIM :
Havza, Samsun-Ankara Devlet Karayolu üzerinde kurulmus bir ilçemizdir. Samsun'a uzakligi 86 km. dir, Samsun'dan Havza'ya ulasim problemi yasanmamaktadir. Her gün her saat araç bulmak mümkündür.

TARİHİ ve KÜLTÜREL DEĞERLER:

Lerdüge Tümülüsleri: Havza'nin 21. km. dogusunda Lerdüge köyünde bes tümülüs saptanmistir. 1946 yilinda baglatilan çalismalarda çikan buluntular Ankara Arkeoloji Müzesine gönderilmistir.

Ortaya çikartilan yapinin, mimari teknigi ve diger buluntulardan M.Ö. 100-M.S. 200 yillari arasinda kullanildigi anlasilmistir.

Mustafa Pasa Cami: Havza'nin imaret mahallesinde dir.1256 yilinda yapilmistir.
Mustafa Pasa Türbesi: 1429 yilinda yaptirilmistir.

Imaret : Havza ilçe merkezinde imaret mahallesindedir. Amasya emirlerinden Alabeyzade Mustafa Beyin damadi Yörgüç Pasazade Mustafa Bey tarafindan 1429 yilinda yaptirilmistir.

Kurt Köprüsü: Havza ilçesine bagli Kayabasi (Tahna) köyündedir. Kesin yapilis tarihi bilinmeyen köprünün Roma döneminde onarildiyi tahmin edilmektedir.

Gazi Konagi: M, Kemal Atatürk'ün Milli Mücadele yillarina Havza'da ikamet ettigi, o günkü adiyla Mesudiye Oteli'dir. Atatürk 25 Mayistan 12 Haziran tarihine kadar burada kalmistir.

Istasyon Binasi: Iki katli olan yapi kesmetastan insa edilmis olup çatisi Marsilya kiremiti ile örtülüdür.

Büyük Hamam (Vakif Hamami): Imaret mahallesi, Hamam sokaginda bulunan tarihi kaplica; Bizans döneminde yapilmis olan eski yapi yikilarak yerine yeniden insa edilmistir. Adeta Havza'nin sembolü haline gelen bu tarihi hamam vakif kayitlarina göre 1256 yilinda Selçuklu sultani II. Mesud tarafindan yaptirilmistir.

Küçük Hamam (Sifa Kaplicasi): 1429 yilinda Amasya Emiri Mustafa bey tarafindan büyük hamama ilave olarak yaptirilmistir. Bir havuzu olan bu hamam 50 kisi kapasiteli olup devamli erekeklere açiktir.

Maarif Hamami: Imaret mahallesi Hamam sokaginda Büyük hamamin 50 m. batisinda yer almaktadir. II. Abdülhamit'in son dahiliye naziri Maznun Pasazade Mehmet Memduh Pasa tarafindan Sivas Valisi iken "1890-1894" tarihleri arasinda yaptirilmistir. Üstünde bulunan özel banyolar ve otel kismi yenidir.

KAPLICALAR:
Havza'da turizm faaliyetlerinin büyük bir bölümü termal turizme dayanmaktadir, kaplicalar yaklasik 2000 yildan beri kullanilan tarihi saglik tesisleridir. Sifali sulari bulunan ilçeye eski çaglardan beri bazi hastaliklarin tedavisinde yaradigi için çevreden hatta bütün Anadolu'dan çok sayida insan gelmektedir. Diger bir deyisle Havza'da daha çok saglik, dinlenme ve temizlige dayali turizm söz konusudur. Havza'nin içerisinde Samsun-Ankara yoluna yaklasik 1 km. uzaklikta bir tepenin eteginde bes kaplica bulunmaktadir. Bu kaplicalarin üçü eski tarihlerde yapilmis; Aslanagzi - Kizgözü; Sifa ve maarif hamamlari; diger iki tanesi ise MTA'nin arastirmalari sonucu 1986 yilinda bulunan ve çikarilan sicak suyun degerlendirilmesi amaciyla sonradan yapilmis modern Türk Hamami, Lokman hekim Hamamidir.

Havza kaplicalarinin sifali sulari; çesitli romatizma, kirikçikik, sekelleri ve mevzi agrilari, sinir, mide, bagirsak, metabolizma, kansizlik gib hastalikara iyilestirici etki yapmaktadir. Havza kaplicalari Turizm Bakanligi tarafindan Termal Turizm Merkezi olarak ilan edilmistir. 56°C sicakliga ve günde 10.080 kisi banyo kapasitesine sahiptir. (56°C kaynak çikis sicakligidir) Milli Mücadele yillarinda Atatürk Havza'ya geldiginde, sifali kaplicalardan faydalanma firsati da bulmustur.

Imaret mahallesi hamam sokaginda Büyük Hamam, Küçük hamam ve Maarif hamami gibi tarihi hamamlarin yaninda 1986 yilindan sonra yapilmis hamamlar sunlardir; Modern Türk Hamami: 1986 yilindan sonra Havza belediyesi tarafindan yapilan hamamlardan birisidir.

Lokman Hekim Hamami: Maarif hamaminin 50 m. ilerisinde insa edilmistir. 100 kisilik umumi bölümünden hariç 10 özel banyosu vardir. Bu hamamlarin disinda Belediye tarafindan yaptirilmis umumi bölümleri olmayip, özel banyolari olan termal oteller, moteller de vardir.

GEZİ ve MESİRE YERLERİ:
Çevresinde ve ülke çapinda böylesine meshur kaplicalara sahip olan Havza'ya yakin yerlerden günübirlik gelenler oldugu gibi yurdun her kösesinden bir haftalik, 15 günlük, 20 günlük süreler için gelenlerde vardir. Havza'nin etrafi Ormanlarla kaplanmis daglarla çevrilidir. Bu nedenle yakin çevresinde piknik ve mesire alani oldukça fazladir.

FESTİVAL ve ŞENLİKLER:
Milli Mücadele yillarinda Atatürk'ün Havza'ya geldigi gün olan 25 Mayista her yil "Atatürk'ü Anma ve Kutlama Festivali" adi altinda bir senlik düzenlenmektedir. Bu senliklerde Karadeniz Kirkpinari diye adlandirilan yagli pehlivan güresleri yapilmaktadir, bir hafta süreli festivalde çesitli spor müsabakalari, eglenceler, kültürel etkinlikler gerçeklestirilmektedir.

FOLKLORİK DEĞERLER:
Kaplicalar Havza'nin yasaminda öylesine etkili olmusturlar ki; gelenek ve göreneklerinde bile onlarin etkisi hemen farkedilir.

YEMEKLER:
Samsun'un hemen hemen tüm ilçelerinde oldugu gibi keskek ve tirit Havza'ninda en meshur yemegidir. Havza'da hamur isleri de yaygin olarak yapilmaktadir.