ÇARŞAMBA

COĞRAFİ KONUMU:
Ilçe Samsun-Ordu karayolu üzerinde ve Yesilirmak'in iki yakasinda Çarsamba ovasi üzerinde kurulmustur. Dogusunda Terme, Batisinda Tekkeköy, Kuzeyinde karadeniz kiyilari, Güneyde ise Ayvacik ve Salipazari ilçeleri ile sinirlanmistir. Bafra gibi Çarsamba'da Yesilirmak'in biriktirdigi birikinti ovasidir, Yesilirmak ovayi ikiye bölmektedir, Canik daglarinin uzantisi olan daglar ilçenin güneyinde kalmaktadir Ormanlarla kapli olan bu alanlardan denize kadar uzanan sadece çalti burnundaki ormanlik alandir. Türkiye'nin büyük akasularindan olan 416 km. uzunlugundaki Yesilirmak ilçenin en büyük akarsuyudur Sivas'taki Köse Daglarindan (2801 m) dogar, Canik daglarini asarak Çarsamba ovasina ulasir, Civa burnundan karadeniz'e dökülür. Yesilirmak'in denize yakin kisimlarinda delta gölleri olusmustur. Sahilde yer alan bu göller; Dumanli gölü, Akarak gölü, Akmaz gölü, Kocagöldür. Diger göller ise irmak yataginin degismesi sonucu olusmus göllerdir, bunlar; Sazlikgölü, Çilme gölü, Körirmak gölüdür. Göllerin çevresi sazlik ve bataklikla çevrilidir.

TARİHİ :
Çarsamba'nin ne zaman kurulmus olduguna dair kesin bilgiler yoktur. Ancak Yesilirmak ovasi merkezinde kurulu olan ilçenin M.Ö. 4000'lerden bu güne bir yerlesme merkezi olduguna dair görüsler vardir.
Çarsamba M.Ö. 4000'lerden itibaren Hitit, Frig ve Pers egemenlikleri altinda yasamistir. M.5, 63'de Roma imparatorluguna baglanmis daha sonra da Bizans topraklarina katilmistir, bu durum l 200 yillarina kadar sürmüstür. Beylikler döneminde Canik Beylerinden Tacettinogullarinin Idaresindeydi. 1428'de Osmanli topraklarina katilan Çarsamba; Yörgüç Pasa, Haci Ali Pasa ve Hazinedarogullan tarafindan idare edilmistir.
Çarsamba ilçesi Yesilirmak'in dogu yakasinda Çay mahallesi, bati yakasinda Saricali mahallesi olmak üzere bu alanin çevresinde gelismeye baslamistir.
Çarsamba' nin bütün ovada merkez rolünü üstlenmesinde, ilki 1370 yilinda kurulmus olan panayirin etkisi büyüktür. Bu panayir Çarsamba günleri kuruldugundan ilçenin adi da buradan gelmistir.
Osmanli Imparatorlugu zamaninda da idari teskilatta önemli bir ilçe olarak yerini almis, olan Çarsambada Cumhuriyetten sonra 1925'de Belediye teskilati kurulmustur.

SOSYO - EKONOMİK YAPISI:
Çarsamba ilçesi Yesilirmak'in olusturdugu verimli delta ovasi üzerinde kurulmustur. Halkinin büyük bir kesimi tarimla ugrasmaktadir.

Yesilirmak'in suladigi ova tarima son derece elverisli topraklarla kaplidir. Ilçede tarim Türkiye'ye üretim yapacak kadar gelismistir. Yetistirilen ürünler; bagday, arpa, çeltik, fasulye, soya fasulyesi, nohut, seker pancari, ay çiçegi, seftali, findik ve elma basta olmak üzere çok çesitlidir. Samsun misir üretiminde Türkiye'deki üretimin % 39'unu saglarken misirin çogunu Çarsamba ilçesinden elde eder. Ilçede 450 dekarlik alana tütün dikilmekte ve yilda ortalama 42.346 kg. tütün yetistirilmektedir. Ayrica; seker fabrikasinin üretime baslamasiyla seker pancarida yetistirilmeye baslanmistir. Seker fabrikasinin açilmasi özellikle köylerde büyük ve küçük bas hayvanciligin gelismesine yol açmistir.

Ekime ve dikime elverisli alanlarin genis olmasi; çiftçilerin verimli alanlarda sebzecilik yapmalarina olanak saglamistir. Ilçede özellikle; domates, biber, patlican, salatalik, taze fasulye vb. sebzeler yetistirilerek, toptanci sebze halinde ihtiyaç duyulan illere sevk edilmek üzere pazarlanmaktadir.

Çarsamba'da sanayi alaninda da gelismeler kaydedilmektedir. Özellikle yörede üretilen findigi isleyerek; Almanya, AB.D., Suudi Arabistan, Hollanda, Belçika, Isviçre, Birlesik Arap Emirlikleri, Italya gibi ülkelere ihraç eden özel sektöre ait üç findik kirma fabrikasi vardir. Yine deniz ürünlerini isleyerek Fransa'ya ihraç eden özel sektöre ait iki küçük fabrika mevcuttur.

ULAŞIM :
Çarsamba Samsun-Ordu Devlet Karayolu üzerinde olup, Samsun'a uzakligi 37 km.dir. Hiç ulasim sorunu olmayan Çarsamba ilçesine Samsun Il Merkezinden demiryolu baglantisi da 1926 yilindan beri devam etmektedir.

TARİHİ ve KÜLTÜREL DEĞERLER:
Ilçede ilk Tunç Çagi yerlesmeleri olan; Tepecik, kilise Tepe, Tünbütepe Höyükleri vardir.
Çarsamba ilçe merkezi doguyaka mezarligi içinde yeralan Gögceli Cami Anadolu ahsap mimarisinin en güzel örneklerinden birini olusturmaktadir. 1206 yillarinda yapildigi tahmin edilen camiye 1335 yilinda revak kismi ilave edilmistir. Cami tamamen ahsap olup, tekkatlidir. Dis kismi çok kalin ve yaklasik 25m. uzunlugundaki kalaslarin birbirine geçirilmesi ile yapilmistir. Caminin en önemli özelliginden biri yapiminda hiç metal çivi kullanilmamis olmasidir. Caminin etrafindaki mezarlik garipler mezarligi olarak bilinmektedir. Cami tescil edilmis tarih eserler kapsamindadir.

Çarsamba'da Osmanlilar döneminden kalma camiler de vardir. Bunlar; Ridvan Bey Camii (1781), Abdullah Pasa Camii (1847), Degirmenbasi Camii (1916), Yeni Keten Camii (19. yy. sonlari), Kanarya Camii dir. Ayrica Yayalar Köyünde de 1619 tarihlerinde yapildigi tahmin edilen yine ahsaptan Seyh Habil Camii yer alir.1931 yilinda yapilmis, Çarsamba Köprüsü de, Cumhuriyet döneminin ilçeye en önemli armagani olarak, hala hizmet vermektedir.

GEZİ ve MESİRE YERLERİ:
Çarsamba ilçesi genis ovalik alanlari, Yesilirmak ve çevresindeki dogal güzellikleriyle gezip görmeye deger yörelerimizdendir.

Ilçe, Terme ilçesi sinirlarindan baslayip, Tekkeköy ilçesi sinirlarina kadar uzanan sahilinde; Civa burnu istikametinde ilçe merkezine 10-12 km. uzakliktaki, ince kumlu plajlari ve dogal gölleriyle dikkat çeker.

Çevresi sazlik olan Çarsamba gölleri su ürünleri açisidan zenginlikleri ile meshurdur.

FOLKLORİK DEĞERLER:
Lozan Barisi'ndan sonra Samsun'a ve dolayisiyla Çarsamba'ya Selanik, Iskeçe, Kavala, Kafkasya, Dogu Karadeniz, Gürcistan ve diger ülkelerden gelenler yerlesmistir. Bu göçlerle gelen degisik kültürler Çarsamba da zengin bir folklor birikimi olusturmustur.

Yöre oyunlari çok çesitlidir. Kemençe esliginde oynanan Horonlar, davul ve zurna ile oynanan rumeli oyunlari ve Halaylar, baglama ile oynanan Kol havalari, akordion ile oynanan Kafkas Oyunlari bu çesitliligin örnekleridir. Çarsamba da saz yapimi da yaygindir. Yörede Garip, Yaylali semah ve kerem havalari çogunluktadir. Çarsamba Türküleriyle de ünlüdür. Çarsamba dedikleri, Çarsamba'ya Sel Aldi bunlardan en ünlüleridir.

Yemekler :
Keskek, Misir Pastasi, Misir Çorbasi, Karalahana Çorbasi ve Sarmasi, Kaz Tiridi gibi mahalli yemekler yapilmaktadir.